Kategorie

Informacje

III REGION GĄBIŃSKO-SANNICKI

POŁOŻENIE REGIONU
Region gabińsko–sanniki położony jest na Równinie Mazowieckiej na lewym brzegu Wisły między Płockiem, Sochaczewem a Łowiczem. Etnograficznie nie jest zaliczany ani do Mazowsza Płockiego, ani też do Księstwa Łowickiego, z którym często bywa mylony. Dokładne granice regionu są trudne do sprecyzowania, jednak według zasłużonego badacza tutejszej kultury ludowej – dr Aleksandra Błachowskiego; przebiegają one między Wisłą, Iłowem (na wschodzie), Gąbinem (na zachodzie) oraz linią łączącą Pacynę z Kiernozią (na południu).

BUDOWNICTWO
Najbardziej powszechnym w regionie sannicko–gąbińskim budownictwem było budownictwo drewniane, na planie prostokąta, o konstrukcji węgłowej z wiązaniem na rybi ogon. Zasadniczo podzielić je można było na dwie grupy: szeroko i wąskofrontowe.
Chałupy typu wąskofrontowego są przykładem najstarszej występującej tu formy budownictwa. Ciekawym i bardzo charakterystycznym dla tego typu budynków rozwiązaniem architektonicznym były wystawki na jednym węższym boku chałupy.
Drugi typ budynków to budynki szerokofrontowe. Charakteryzowały się centralnie umieszczonym wejściem oraz symetrycznym ułożeniem wnętrz. Drugim ważnym i cieszącym się powodzeniem materiałem budowlanym, szczególnie wśród uboższych mieszkańców tego terenu, była glina. Sposób bicia z niej domów mieszkalnych lub budowania ich z niewypalonej cegły zapożyczono od osiedlonej tu ludność pochodzenia niemieckiego, tzw. Olędrów.

MEBLARSTWO
Wnętrza sannickich domostw charakteryzowały się skromnością i prostotą. Nie urządzano ich w żadnym konkretnym stylu, co nie oznacza, że pozbawione były pewnych cech indywidualnych właściwych regionowi. Najbardziej znanym ośrodkiem stolarskim w regionie był Gąbin, który zaopatrywał w meble bliższą i dalszą okolicę. Zasłynął on głównie dzięki pracowni Teofila i Leona Płażewskich produkujących malowane skrzynie wianne. Wyrób ten znany był i powszechnie ceniony nie tylko w okolicach Sannik, ale także w regionie łowickim.

ZDOBNICTWO
Bodajże najciekawszą i najbardziej kojarzoną z regionem formą twórczości ludowej są wycinanki. Klapoki, ptaszki i wesela cieszyły się dużą popularnością wśród lokalnych twórczyń. Mimo bliskości i silnych wpływów łowickich tutejsza wycinanka przejawiała wyraźną odrębność, która zauważalna była głównie w doborze kolorystyki.
Bardzo charakterystyczne dla regionu były również bibułowe bukiety kwiatów. Ich dekoracyjne zastosowanie wykorzystywano w ozdabianiu domowych ołtarzyków, w bukietach ślubnych, w ozdobach okien i stołów.
Podobnie jak i w innych regionach Polski, także w Sannikach ważnym elementem dekoracyjnym izb były wieszane u sufitu kolorowe pająki.

TKACTWO
W regionie gąbińsko–sannickim tkactwo rozwijało się na dwa sposoby. Trudniły się nim zarówno biedniejsze wiejskie kobiety, które tkały na użytek własny lub na zamówienie bogatszych gospodyń, jak i tkacze zawodowi.
Najbardziej charakterystyczną tkaniną tego regionu były przykrycia na łóżko zwane gwarowo odziewajkami. Ich tło było zwykle koloru dubeltowego określanego również jako sannicki, czyli wspomnianej już czerwieni. Występowały na nim różnej szerokości symetrycznie ułożone brążki w barwach zieleni, czerni, fioletu, a także bieli i żółci.

STRÓJ
Strój regionalny stanowi jeden z najbardziej przykuwających uwagę elementów kultury materialnej. Świadczył niegdyś o przynależności do grup społecznych, był wykładnikiem majętności, niekiedy symbolem przynależności narodowej. Wkładany odświętnie dla oddania szacunku, podkreślenia wagi sytuacji, uczczenia uroczystości kościelnych, kalendarzowych lub indywidualnych, zachwycał barwą, różnorodnością i krojem.
Strój damski
Do 1920 roku głównym elementem stroju kobiet była wełniana spódnica szyta z jednego kawałka samodziału, połączona ze wzorzystym stanikiem sznurowanym z przodu tasiemką. Stanik był wykonany przeważnie z czerwonego lub fioletowego adamaszku w grzebienie  bądź zielonego brokatu lub brokateli. Kolorystyka wełniaków ulegała licznym zmianom. Drugą formą regionalnego stroju kobiecego była kiecka czyli stanik ze spódnicą ozdobioną doszytą w dole marszczoną falbaną.
Na kieckę lub kiecok przypasywano fartuch wykonany z samodziałowego, pasiastego kawałka wełnianej tkaniny. Podobnie jak kiecki i kiecoki posiadał on charakterystyczną zakładkę. Każda kobieta miała przynajmniej 7 fartuchów. Zakładane w zależności od okazji, mody a także wieku i stanu cywilnego różniły się kolorystyką.
Koszule kobiece były kroju przyramkowego. Ich głównym akcentem dekoracyjnym były szerokie, bufiaste rękawy zakończone mankietami. Zdobiono je stebnówką, pasmanterią, zakładkami lub prostymi haftami atłaskiem o motywach roślinnych. Koszule nie posiadały kołnierzyków a jedynie oszewkę. By dodatkowo przyozdobić koszule Sanniczanki wiązały pod szyją kryzy.
Tak jak i w innych regionach Polski, tak i w Sannikach istotnym elementem stroju kobiet było nakrycie głowy świadczące o przynależności do grup cywilnych. Uniwersalnym, codziennym i najbardziej powszechnym nakryciem głowy, uniwersalnym bez względu na wiek i stan cywilny były chustki zwane szalinówkami. Tutejsze kobiety wymyśliły nawet odrębny sposób ich wiązania – zakrywały czoło, zaś węzeł umieszczały wysoko na potylicy.
Do końca XIX wieku Sanniczanki na co dzień chodziły boso, jedynie odświętnie zakładały czarne sznurowane buciki z cholewą, sięgające do pół łydki.
Strój męski
W odświętnej wersji regionalny strój męski z regionu gąbińsko- sannickiego składał się z: koszuli, spencera, kamizelki, spodni, pasa, sukmany, butów i maciejówki. Niestety taka forma przyodziewku bardzo szybko została wyparty przez miejskie ubrania szyte fabrycznie.
Mężczyźni nosili koszule o kroju przyramkowym wykończone niewielkim kołnierzykiem. Dla ozdoby pod szyją zawiązywano czerwoną tasiemką lub wstążeczką. Na koszule zakładano spencer – kaftan z rękawami zdobiony niedużymi guzikami. Na spencer z kolei czarną kamizelkę zapinaną jednorzędowo i również zdobioną guzikami.
Męskie spodnie posiadały z przodu klapkę zapinaną na dwa guziki. Ich kolor zmieniał się w zależności od przynależności do parafii, zdecydowana większość jednak nosiła się na chaberkowo. Nogawki spodni wpuszczano w wysokie buty.
Najbardziej charakterystycznym elementem męskiego stroju sannickiego jest pas – na dubeltowym tle występowały podłużne chaberkowe i zielone pasy równej szerokości.